از قافلان تا قاف

زحیر ،آه و ناله درد زایمان و پیچش شکم را می گویند. دماغ همان ذهنیت و مغز است که زادگاه افکار و اوهام است.مولانا بارها تغییرات و تحولات ذهنی را به زایمان دردناک تشبیه کرده است. جهت اطلاع بیشترلطفا به مقاله دولت عشق همین نویسنده به تاریخ ۴ بهمن ۹۰ رجوع کنید.

گفت از پیریست آن ضعف دماغ

روشن بینی ندارم همه چیز و همه جا را تاریک وظلمانی می بینم.

گفت از پیریست ای شیخ قدیم

طاقت و تحملم بسیار کم است ظرفیت و حوصله ندارم. ( توجه داشته باشید که حوصله چینه دان مرغ را می گویند که حتی دانه های شن را نیز هضم میکند)

گفت از پیریست ای شیخ نزار

نزار یعنی بیمار. برای ذهنیت بیمار هیچ چیز جز توهماتش گوارا نیست.

گفت ضعف معده هم از پیریست

یعنی اختناق و خفقان خفه ام می کند توان تنفس ندارم.

گفت آری انقطاع دم بود

طبیب گفت خفقان به علت نقصان تنفس است وقتی عامل پیری (ذهنیت مفلوک) هم به آن اضافه شود عوامل رکود و بیماری هم صد در صد افزایش می یابد. 

گفت ای احمق برین بر دوختی

ای مدمغ عقلت این دانش نداد

پیر خشمگین توهم گرا طبیب را به توهمگرایی (مدمغ) متهم می کند که تو چه جور طبیبی هستی که چاره درد مرا نمی دانی. 

تو خر احمق ز اندک‌مایگی

بر زمین ماندی ز کوته ‌پایگی 

پیر مفلوک، از نردبان اوهام خود طبیب را کوته پایه می نامد. و از واژه های فرهنگی ! خود او را مخاطب قرار میدهد.

پس طبیبش گفت ای عمر تو شصت

طبیب ،با تحمل و ملایمت می گوید همه این رفتارها و گفتارها و خشونت گری ها نیزحاصل پیری و توهمات ذهنی سالهای متمادی است.

چون همه اوصاف و اجزا شد نحیف

تو از هر جهت ناتوان شده ای بنابراین خویشتن داری و تحملت نیز اندک شده است.

بر نتابد دو سخن زو هی کند

برای پیری ذهنیت مفلوک ظرفیت و تحمل معنی ندارد او برای دو سخن مخالف اوهام خود هیاهو می کند و با یک جرعه تلخ مخالف مذاق خود قی می کند و همه جا را به گنداب می کشد.

در مقابل پیری ذهنیت مفلوک ،مولانا پیری ذهنیت حقیقت جو را قرار می دهد که به قدر دریا گنجایش و ظرفیت دارد و دلش (اندیشه اش)مسجد و محراب است.او تجسم عینی بهشت خوبیها و دوزخ برای نابودی پلیدیهاست.وجود او حیات طیبه است.بهتر است بقیه اوصاف را از زبان خود مولوی بخوانیم:

جز مگر پیری که از حقست مست

از برون پیرست و در باطن صبی

بر تو می‌خندد مبین او را چنان

دوزخ و جنت همه اجزای اوست

هرچه اندیشی پذیرای فناست

بر در این خانه گستاخی ز چیست

ابلهان تعظیم مسجد می‌کنند

آن مجازست این حقیقت ،ای خران

مسجدی کان اندرون اولیاست

تا دل اهل دلی نامد به درد

آن نشانیها همه چون در تو هست